авыру

глаголТатарско-русский словарь, 2007

Парадигма

	Положительная форма	Отрицательная форма
Инфинитив на -рга/-ргә	авырырга	авырмаска
Инфинитив на -мак/-мәк	авырмак
Имя действия	авыру	авырмау
Причастие настоящего времени	авыручы	авырмаучы
Причастие прошедшего времени	авырган	авырмаган
Причастие будущего времени на -ачак/-ячак	авырачак	авырмаячак
Причастие будущего времени на -асы/-ыйсы	авырасы	авырмыйсы
Причастие будущего времени на -р/-ыр/-ар	авырыр	авырмас
Деепричастие сопутствия действию	авырып	авырмыйча
Деепричастие предшествия действию	авырганчы	авырмаганчы
Деепричастие постдействия	авыргач	авырмагач

	мин	син	ул	без	сез	алар
Желательное / повелительное наклонение	авырыйм	авыр	авырсын	авырыйк	авырыгыз	авырсыннар
Желательное / повелительное накл. (отр. форма)	авырмыйм	авырма	авырмасын	авырмыйк	авырмагыз	авырмасыннар
Условное наклонение	авырсам	авырсаң	авырса	авырсак	авырсагыз	авырсалар
Условное наклонение (отр. форма)	авырмасам	авырмасаң	авырмаса	авырмасак	авырмасагыз	авырмасалар
Настояще-будущее время	авырам	авырасың	авыра	авырабыз	авырасыз	авыралар
Настояще-будущее время (отр. форма)	авырмыйм	авырмыйсың	авырмый	авырмыйбыз	авырмыйсыз	авырмыйлар
Прошедшее категорическое вр.	авырдым	авырдың	авырды	авырдык	авырдыгыз	авырды(лар)
Прошедшее категорическое вр. (отр. форма)	авырмадым	авырмадың	авырмады	авырмадык	авырмадыгыз	авырмады(лар)
Прошедшее неопределённое вр.	авырганмын	авыргансың	авырган	авырганбыз	авыргансыз	авырганнар
Прошедшее неопределённое вр. (отр. форма)	авырмаганмын	авырмагансың	авырмаган	авырмаганбыз	авырмагансыз	авырмаганнар
Будущее категорическое вр.	авырачакмын	авырачаксың	авырачак	авырачакбыз	авырачаксыз	авырачаклар
Будущее категорическое вр. (отр. форма)	авырмаячакмын	авырмаячаксың	авырмаячак	авырмаячакбыз	авырмаячаксыз	авырмаячаклар
Будущее неопределённое вр.	авырырмын	авырырсың	авырыр	авырырбыз	авырырсыз	авырырлар
Будущее неопределённое вр. (отр. форма)	авырмам(ын)	авырмассың	авырмас	авырмабыз	авырмассыз	авырмаслар

неперех.

1.
1. а)
  заболевать/заболеть; захварывать/захворать
  ◊заболевание; заболеваемость, заболевания; см. тж. авырып китү 1
  - суык тидереп авыру — заболеть от простуды
  - грипп белән авырганда куллана торган дару — лекарство, применяемое при заболевании гриппом
2. б)
  прям.перен.заболевать/заболеть (быть поражённым) болезнью чего-л., кого-л., какой-л.; заболевать/заболеть (быть поражённым) недугом чего, каким
  - картлык чире белән авыру — заболеть старческой болезнью; заболеть недугом (болезнью) старости
  - Боткин чире белән авыру — заболеть болезнью Боткина
2.
1. а)
  болеть, хворать; быть больным; страдать (быть больным) чем-л.; проболеть; отболеть, прохворать
  - бизгәк белән авыру — болеть лихорадкой
  - бер атна авырый инде — уже неделю болеет; уже неделя, как он болен
2. б)
  страдать болезнью чего, кого-л., какой-л.; болеть (быть больным, страдать) недугом чего-л., каким-л.; страдать каким заболеванием
  - хатын-кыз чире белән авырый — она страдает (болеет, больна) женской болезнью
3. в)
  перен.страдать (болеть, быть больным) чем; страдать болезнью чего, какой, страдать недугом чего, каким
  - көнчелек чире белән авыру — страдать недугом (болезнью) зависти
4. г)
  перебаливать/переболеть, перехватывать/перехватить, отболеть, отхворать; переносить/перенести что
  - күптән түгел генә грипп белән авырган идем — я недавно переболел гриппом; я недавно перенёс грипп
5. д)
  нахвораться
  - булды, җитәрлек авырдым инде — хватит уже нахворался, довольно
6. е)
  - в знач. сущ.авыручы — больной, болеющий
    грипп белән авыручылар — больные (болеющие) гриппом

Устойчивые сочетания

авырый башлау
1. 1.
  заболевать/заболеть, захварывать/захворать
2. 2.
  см. авырып китү
авырып алу — поболеть, похворать; прихворнуться безл. кому
авырып егылу — слечь (от болезни)
авырып йөрү
1. 1.
  болеть, хворать
2. 2.
  см. авырып тору
авырып карау — поболеть, похворать

Фразеологизмы

авыру баштан сау (сәламәт) башка — книжн.с больной головы на здоровую; см. тж. ак эт бәласе кара эткә
авыру баштан сау башка аудару (авыштыру) — валить (сваливать, свалить) с больной головы на здоровую

прилагательноеТатарско-русский словарь, 2007

1.
1. а)
  больной (о человеке, животных, организмах)
  ◊больной, больная (о человеке)
  - авыру чагында — когда ты болен (больной)
  - авыруны яхшы карау — хорошо ухаживать за больным (больной)
2. б)
  нездоровый, больной; хворый, хворенький
  - авыру йөрәкле кеше — человек с нездоровым сердцем
2.
болезненный, больной, нездоровый (о лице, состоянии и т. п.)
- авыру кыяфәт — нездоровый (болезненный, больной) вид

существительноеТатарско-русский словарь, 2007

Парадигма

падеж	ед. ч.	мн. ч.
Им.	авыру	авырулар
Прит.	авыруның	авыруларның
Д.	авыруга	авыруларга
В.	авыруны	авыруларны
М.	авыруда	авыруларда
Исх.	авырудан	авырулардан

	Принадлежность
лицо	ед. ч.	мн. ч.
1-е	авыруым	авыруыбыз
2-е	авыруың	авыруыгыз
3-е	авыруы	авырулары

сравн.	превосх.
авырурак	иң авыру

1.
болезнь, заболевание, недуг
- авыру бөкте аны — его согнула (сломила) болезнь (недуг)
- йогышлы авыру — заразная (инфекционная) болезнь; заразное (инфекционное) заболевание
2.
недомогание, нездоровье; немощь разг.; хворь, хворость, немочь прост.
- вак-төяк авыру — мелкая хворь; недомогание
- юк-бар авыру — пустяковое недомогание
3.
прям.перен.недуг, болезнь
- йөрәк авыруы — сердечный (душевный) недуг
- комсызлык авыруы — болезнь жадности
4.
в сочет. сболезне-
- авыру китереп чыгара торган микроблар — болезнетворные микробы
- авыруга бирешми торган — болезнеустойчивый (сорт растений)