иртә

существительноеТатарско-русский словарь, 2007

Парадигма

падеж	ед. ч.	мн. ч.
Им.	иртә	иртәләр
Прит.	иртәнең	иртәләрнең
Д.	иртәгә	иртәләргә
В.	иртәне	иртәләрне
М.	иртәдә	иртәләрдә
Исх.	иртәдән	иртәләрдән

	Принадлежность
лицо	ед. ч.	мн. ч.
1-е	иртәм	иртәбез
2-е	иртәң	иртәгез
3-е	иртәсе	иртәләре

прям.перен.

1.
утро, утренняя пора
- кышкы иртә — зимнее утро
- погов.иртә кичтән хәерлерәк — утро вечера мудренее
2.
утренник; см. тж. иртәлек
- балалар иртәсе — детский утренник

Устойчивые сочетания

иртә белән — утром, поутру
иртә буаз — с.-х.ранний отёл
иртә намазы — рел.утренняя молитва

Фразеологизмы

иртә кереп яту — рано умереть
иртә таңнан — ранним утром, спозаранку; до петухов, чуть свет, ни свет ни заря
иртә таңнан кара төнгә кадәр (хәтле, чаклы) — см. иртәдән кичкә кадәр
иртә туып кич калган — как сонная муха (о медлительном человеке)
иртә юк, кич юк
1. 1.
  ни свет ни заря
2. 2.
  некстати, не вовремя, несвоевременно

прилагательноеТатарско-русский словарь, 2007

1.
ранний, наступивший рано (о времени года)
- иртә (килгән) яз — ранняя весна
- иртә (килгән) үлем — ранняя, безвременная смерть
2.
ранний, скороспелый (о фруктах, овощах)
- бәрәңгенең һәм яшелчәнең иртә өлгерешле сортлары — ранние сорта картофеля и овощей

наречиеТатарско-русский словарь, 2007

1.
рано, преждевременно, раньше времени (вступать в брак)
- иртә картаю — рано состариться
- көз иртә килде — осень наступила рано
2.
рано, раньше
- посл.иртә кычкырган күкенең башы авырта — рано пташечка запела, как бы кошечка не съела (букв. у кукушки, закуковавшей рано, голова болит)
3.
в знач. сказ.рано, рановато
- ашарга иртә әле — обедать ещё рано