кузгалу

Парадигма
Положительная формаОтрицательная форма
Инфинитив на -рга/-ргәкузгалыргакузгалмаска
Инфинитив на -мак/-мәккузгалмак
Имя действиякузгалукузгалмау
Причастие настоящего временикузгалучыкузгалмаучы
Причастие прошедшего временикузгалганкузгалмаган
Причастие будущего времени на -ачак/-ячаккузгалачаккузгалмаячак
Причастие будущего времени на -асы/-ыйсыкузгаласыкузгалмыйсы
Причастие будущего времени на -р/-ыр/-аркузгалыркузгалмас
Деепричастие сопутствия действиюкузгалыпкузгалмыйча
Деепричастие предшествия действиюкузгалганчыкузгалмаганчы
Деепричастие постдействиякузгалгачкузгалмагач
минсинулбезсезалар
Желательное / повелительное наклонениекузгалыймкузгалкузгалсынкузгалыйккузгалыгызкузгалсыннар
Желательное / повелительное накл. (отр. форма)кузгалмыймкузгалмакузгалмасынкузгалмыйккузгалмагызкузгалмасыннар
Условное наклонениекузгалсамкузгалсаңкузгалсакузгалсаккузгалсагызкузгалсалар
Условное наклонение (отр. форма)кузгалмасамкузгалмасаңкузгалмасакузгалмасаккузгалмасагызкузгалмасалар
Настояще-будущее времякузгаламкузгаласыңкузгалакузгалабызкузгаласызкузгалалар
Настояще-будущее время (отр. форма)кузгалмыймкузгалмыйсыңкузгалмыйкузгалмыйбызкузгалмыйсызкузгалмыйлар
Прошедшее категорическое вр.кузгалдымкузгалдыңкузгалдыкузгалдыккузгалдыгызкузгалды(лар)
Прошедшее категорическое вр. (отр. форма)кузгалмадымкузгалмадыңкузгалмадыкузгалмадыккузгалмадыгызкузгалмады(лар)
Прошедшее неопределённое вр.кузгалганмынкузгалгансыңкузгалганкузгалганбызкузгалгансызкузгалганнар
Прошедшее неопределённое вр. (отр. форма)кузгалмаганмынкузгалмагансыңкузгалмаганкузгалмаганбызкузгалмагансызкузгалмаганнар
Будущее категорическое вр.кузгалачакмынкузгалачаксыңкузгалачаккузгалачакбызкузгалачаксызкузгалачаклар
Будущее категорическое вр. (отр. форма)кузгалмаячакмынкузгалмаячаксыңкузгалмаячаккузгалмаячакбызкузгалмаячаксызкузгалмаячаклар
Будущее неопределённое вр.кузгалырмынкузгалырсыңкузгалыркузгалырбызкузгалырсызкузгалырлар
Будущее неопределённое вр. (отр. форма)кузгалмам(ын)кузгалмассыңкузгалмаскузгалмабызкузгалмассызкузгалмаслар
неперех.
  1. 1.
    двигаться/двинуться, раздвигаться; сдвигаться/сдвинуться с места, трогаться/тронуться, страгиваться/стронуться
    • юлга кузгал — двигаться в путь (в путь-дорогу)
    • машина авырлык белән генә кузгалды — машина стронулась с трудом
  2. 2.
    шевелиться/шевельнуться, пошевелиться/пошевельнуться, обладать способностью движения, двигаться
    • аяк-куллары берни сизми, кузгалмый — руки и ноги ничего не чувствуют, не двигаются
    • авыруның хәле начар, кузгалмый ята — больному плохо, лежит без движения (пошевельнуться не может)
  3. 3.
    двигаться, тронуться с места, шевелиться/шевельнуться; расшевеливаться/расшевелиться
    • жилнең әсәре дә юк, коры яфрак та кузгалмый — нет никакого ветра, даже сухой лист не шевельнётся
    • урыныңнан кузгалма! — не двигайся! не шевелись! (стой, смирно!)
  4. 4.
    вставать/встать, подниматься/подняться на ноги
    • кузгалган җиреннән кире утырды — встал было, да обратно сел
    • кузгалмый утыру — сидеть, не вставая
  5. 5.
    вставать/встать; проснувшись, подняться с постели
    • шәһәр кешесе кояш чыкмый кузгалмый — горожане до солнца не встают (в смысле: спят долго)
    • кояш белән бергә кузгалу — вставать с солнцем
  6. 6.
    перен.подниматься, восстать; взбунтоваться
    • азатлык өчен көрәшкә кузгалу — подняться на борьбу за свободу
  7. 7.
    перен.подниматься/подняться, возникать/возникнуть (о гневе, чувстве обиды, ненависти, любви и т. п.)
    • күңелендә рәнҗү хисе кузгалды — в душе его возникло чувство обиды
    • ачу кузгалу — рассердиться, разгневаться (букв. поднялось чувство гнева)
  8. 8.
    подниматься/подняться, быть поставленным, возникать/возникнуть (о проблемах, вопросах и т. п.)
    • җыелышта хезмәт дисциплинасы мәсьәләсе кузгалды — на собрании поднимался вопрос о трудовой дисциплине
  9. 9.
    перен.подниматься/подняться, начинаться/начаться; возникать/возникнуть (буран, буря, сильный ветер и т. п. или шум, спор, скандал и т. п.)
    • кичкә давыл кузгалды — к вечеру поднялась буря
    • дуслык турында бәхәс кузгалды — начался спор о дружбе
  10. 10.
    перен.начинаться/начаться (о войне, бунте, восстании и т. п.)
    • восстание кузгалган — началось восстание
  11. 11.
    перен.возобновляться/возобновиться (о боли), разбередиться, растравливать(ся)/растравить(ся) (о ране), повторяться/повториться (о болезни)
    • иске яралар кузгалды — разбередились старые раны
Устойчивые сочетания