кузгалу
Парадигма
| Положительная форма | Отрицательная форма | |
| Инфинитив на -рга/-ргә | кузгалырга | кузгалмаска |
| Инфинитив на -мак/-мәк | кузгалмак | |
| Имя действия | кузгалу | кузгалмау |
| Причастие настоящего времени | кузгалучы | кузгалмаучы |
| Причастие прошедшего времени | кузгалган | кузгалмаган |
| Причастие будущего времени на -ачак/-ячак | кузгалачак | кузгалмаячак |
| Причастие будущего времени на -асы/-ыйсы | кузгаласы | кузгалмыйсы |
| Причастие будущего времени на -р/-ыр/-ар | кузгалыр | кузгалмас |
| Деепричастие сопутствия действию | кузгалып | кузгалмыйча |
| Деепричастие предшествия действию | кузгалганчы | кузгалмаганчы |
| Деепричастие постдействия | кузгалгач | кузгалмагач |
| мин | син | ул | без | сез | алар | |
| Желательное / повелительное наклонение | кузгалыйм | кузгал | кузгалсын | кузгалыйк | кузгалыгыз | кузгалсыннар |
| Желательное / повелительное накл. (отр. форма) | кузгалмыйм | кузгалма | кузгалмасын | кузгалмыйк | кузгалмагыз | кузгалмасыннар |
| Условное наклонение | кузгалсам | кузгалсаң | кузгалса | кузгалсак | кузгалсагыз | кузгалсалар |
| Условное наклонение (отр. форма) | кузгалмасам | кузгалмасаң | кузгалмаса | кузгалмасак | кузгалмасагыз | кузгалмасалар |
| Настояще-будущее время | кузгалам | кузгаласың | кузгала | кузгалабыз | кузгаласыз | кузгалалар |
| Настояще-будущее время (отр. форма) | кузгалмыйм | кузгалмыйсың | кузгалмый | кузгалмыйбыз | кузгалмыйсыз | кузгалмыйлар |
| Прошедшее категорическое вр. | кузгалдым | кузгалдың | кузгалды | кузгалдык | кузгалдыгыз | кузгалды(лар) |
| Прошедшее категорическое вр. (отр. форма) | кузгалмадым | кузгалмадың | кузгалмады | кузгалмадык | кузгалмадыгыз | кузгалмады(лар) |
| Прошедшее неопределённое вр. | кузгалганмын | кузгалгансың | кузгалган | кузгалганбыз | кузгалгансыз | кузгалганнар |
| Прошедшее неопределённое вр. (отр. форма) | кузгалмаганмын | кузгалмагансың | кузгалмаган | кузгалмаганбыз | кузгалмагансыз | кузгалмаганнар |
| Будущее категорическое вр. | кузгалачакмын | кузгалачаксың | кузгалачак | кузгалачакбыз | кузгалачаксыз | кузгалачаклар |
| Будущее категорическое вр. (отр. форма) | кузгалмаячакмын | кузгалмаячаксың | кузгалмаячак | кузгалмаячакбыз | кузгалмаячаксыз | кузгалмаячаклар |
| Будущее неопределённое вр. | кузгалырмын | кузгалырсың | кузгалыр | кузгалырбыз | кузгалырсыз | кузгалырлар |
| Будущее неопределённое вр. (отр. форма) | кузгалмам(ын) | кузгалмассың | кузгалмас | кузгалмабыз | кузгалмассыз | кузгалмаслар |
неперех.
- 1.двигаться/двинуться, раздвигаться; сдвигаться/сдвинуться с места, трогаться/тронуться, страгиваться/стронуться
- юлга кузгал — двигаться в путь (в путь-дорогу)
- машина авырлык белән генә кузгалды — машина стронулась с трудом
- 2.шевелиться/шевельнуться, пошевелиться/пошевельнуться, обладать способностью движения, двигаться
- аяк-куллары берни сизми, кузгалмый — руки и ноги ничего не чувствуют, не двигаются
- авыруның хәле начар, кузгалмый ята — больному плохо, лежит без движения (пошевельнуться не может)
- 3.двигаться, тронуться с места, шевелиться/шевельнуться; расшевеливаться/расшевелиться
- жилнең әсәре дә юк, коры яфрак та кузгалмый — нет никакого ветра, даже сухой лист не шевельнётся
- урыныңнан кузгалма! — не двигайся! не шевелись! (стой, смирно!)
- 4.вставать/встать, подниматься/подняться на ноги
- кузгалган җиреннән кире утырды — встал было, да обратно сел
- кузгалмый утыру — сидеть, не вставая
- 5.
- 6.перен.подниматься, восстать; взбунтоваться
- азатлык өчен көрәшкә кузгалу — подняться на борьбу за свободу
- 7.перен.подниматься/подняться, возникать/возникнуть (о гневе, чувстве обиды, ненависти, любви и т. п.)
- күңелендә рәнҗү хисе кузгалды — в душе его возникло чувство обиды
- ачу кузгалу — рассердиться, разгневаться (букв. поднялось чувство гнева)
- 8.подниматься/подняться, быть поставленным, возникать/возникнуть (о проблемах, вопросах и т. п.)
- җыелышта хезмәт дисциплинасы мәсьәләсе кузгалды — на собрании поднимался вопрос о трудовой дисциплине
- 9.перен.подниматься/подняться, начинаться/начаться; возникать/возникнуть (буран, буря, сильный ветер и т. п. или шум, спор, скандал и т. п.)
- кичкә давыл кузгалды — к вечеру поднялась буря
- дуслык турында бәхәс кузгалды — начался спор о дружбе
- 10.перен.начинаться/начаться (о войне, бунте, восстании и т. п.)
- восстание кузгалган — началось восстание
- 11.перен.возобновляться/возобновиться (о боли), разбередиться, растравливать(ся)/растравить(ся) (о ране), повторяться/повториться (о болезни)
- иске яралар кузгалды — разбередились старые раны
Устойчивые сочетания
- кузгалмаслык итеп — накрепко; намертво
- кузгалып китү
- кузгалып кую
- 1.однокр.шевельнуться
- 2.
- 3.
- 1.