җәелү
Парадигма
| Положительная форма | Отрицательная форма | |
| Инфинитив на -рга/-ргә | җәелергә | җәелмәскә |
| Инфинитив на -мак/-мәк | җәелмәк | |
| Имя действия | җәелү | җәелмәү |
| Причастие настоящего времени | җәелүче | җәелмәүче |
| Причастие прошедшего времени | җәелгән | җәелмәгән |
| Причастие будущего времени на -ачак/-ячак | җәеләчәк | җәелмәячәк |
| Причастие будущего времени на -асы/-ыйсы | җәеләсе | җәелмисе |
| Причастие будущего времени на -р/-ыр/-ар | җәелер | җәелмәс |
| Деепричастие сопутствия действию | җәелеп | җәелмичә |
| Деепричастие предшествия действию | җәелгәнче | җәелмәгәнче |
| Деепричастие постдействия | җәелгәч | җәелмәгәч |
| мин | син | ул | без | сез | алар | |
| Желательное / повелительное наклонение | җәелим | җәел | җәелсен | җәелик | җәелегез | җәелсеннәр |
| Желательное / повелительное накл. (отр. форма) | җәелмим | җәелмә | җәелмәсен | җәелмик | җәелмәгез | җәелмәсеннәр |
| Условное наклонение | җәелсәм | җәелсәң | җәелсә | җәелсәк | җәелсәгез | җәелсәләр |
| Условное наклонение (отр. форма) | җәелмәсәм | җәелмәсәң | җәелмәсә | җәелмәсәк | җәелмәсәгез | җәелмәсәләр |
| Настояще-будущее время | җәеләм | җәеләсең | җәелә | җәеләбез | җәеләсез | җәеләләр |
| Настояще-будущее время (отр. форма) | җәелмим | җәелмисең | җәелми | җәелмибез | җәелмисез | җәелмиләр |
| Прошедшее категорическое вр. | җәелдем | җәелдең | җәелде | җәелдек | җәелдегез | җәелде(ләр) |
| Прошедшее категорическое вр. (отр. форма) | җәелмәдем | җәелмәдең | җәелмәде | җәелмәдек | җәелмәдегез | җәелмәде(ләр) |
| Прошедшее неопределённое вр. | җәелгәнмен | җәелгәнсең | җәелгән | җәелгәнбез | җәелгәнсез | җәелгәннәр |
| Прошедшее неопределённое вр. (отр. форма) | җәелмәгәнмен | җәелмәгәнсең | җәелмәгән | җәелмәгәнбез | җәелмәгәнсез | җәелмәгәннәр |
| Будущее категорическое вр. | җәеләчәкмен | җәеләчәксең | җәеләчәк | җәеләчәкбез | җәеләчәксез | җәеләчәкләр |
| Будущее категорическое вр. (отр. форма) | җәелмәячәкмен | җәелмәячәксең | җәелмәячәк | җәелмәячәкбез | җәелмәячәксез | җәелмәячәкләр |
| Будущее неопределённое вр. | җәелермен | җәелерсең | җәелер | җәелербез | җәелерсез | җәелерләр |
| Будущее неопределённое вр. (отр. форма) | җәелмәм(ен) | җәелмәссең | җәелмәс | җәелмәбез | җәелмәссез | җәелмәсләр |
возвр.-страд.от җәю
- 1.возвр.разостлаться, расстилаться/расстелиться
- безнең алдыбызда зур күл җәелеп ята иде — перед нами расстилалось огромное озеро
- томан җәелә — туман расстилается
- 2.простираться/простереться
- урманнар меңнәрчә километрларга җәелгән — леса простёрлись на тысячи километров
- 3.разливаться, растекаться, расплываться/расплыться
- хәрефләр кәгазьдә җәелделәр — буквы на бумаге расплылись
- 4.куститься, разрастаться (о кроне, корнях)
- гөлҗимеш бик җәелеп үскән — шиповник сильно разросся
- 5.увеличиваться, расширяться
- ерым җәелә бара — овраг становится всё шире
- елга җәелеп ага — широко течёт река
- 6.распускаться/распуститься (о парашюте, зонтике)
- 7.раскинуться, расположиться
- яр буйлап шәһәр җәелеп киткән — на берегу раскинулся город
- 8.
- 9.
- 10.развёртываться/развернуться, получить развитие
- шәһәрдә төзелеш киң җәелеп китте — в городе широко развернулось строительство
- 11.прям.перен.развиваться, распространяться/распространиться (о запахе, вести, слове и т. п.)
- тынычлык идеяләре бөтен дөньяга җәелделәр — идеи мира распространились по всему миру
- 12.раскидываться/раскинуться
- өстәл җәелә — стол раскидывается
- 13.
- в знач. нареч.җәелеп — пространно, обстоятельно
- җәелеп сөйләү — рассказывать пространно
- в знач. нареч.җәелеп — пространно, обстоятельно
Устойчивые сочетания
- җәелеп китү
- 1.расплыться (о жидкостях)
- 2.
- 1.
- җәелеп утыру — сидеть развалясь, развалиться
- җәелеп яту
- 1.см. җәйрәп яту 1
- 2.разлечься, раскинуться, развалиться
- 3.раскидаться, разметаться
- 4.
- 1.