пешү

глаголТатарско-русский словарь, 2007

Парадигма

	Положительная форма	Отрицательная форма
Инфинитив на -рга/-ргә	пешәргә	пешмәскә
Инфинитив на -мак/-мәк	пешмәк
Имя действия	пешү	пешмәү
Причастие настоящего времени	пешүче	пешмәүче
Причастие прошедшего времени	пешкән	пешмәгән
Причастие будущего времени на -ачак/-ячак	пешәчәк	пешмәячәк
Причастие будущего времени на -асы/-ыйсы	пешәсе	пешмисе
Причастие будущего времени на -р/-ыр/-ар	пешәр	пешмәс
Деепричастие сопутствия действию	пешеп	пешмичә
Деепричастие предшествия действию	пешкәнче	пешмәгәнче
Деепричастие постдействия	пешкәч	пешмәгәч

	мин	син	ул	без	сез	алар
Желательное / повелительное наклонение	пешим	пеш	пешсен	пешик	пешегез	пешсеннәр
Желательное / повелительное накл. (отр. форма)	пешмим	пешмә	пешмәсен	пешмик	пешмәгез	пешмәсеннәр
Условное наклонение	пешсәм	пешсәң	пешсә	пешсәк	пешсәгез	пешсәләр
Условное наклонение (отр. форма)	пешмәсәм	пешмәсәң	пешмәсә	пешмәсәк	пешмәсәгез	пешмәсәләр
Настояще-будущее время	пешәм	пешәсең	пешә	пешәбез	пешәсез	пешәләр
Настояще-будущее время (отр. форма)	пешмим	пешмисең	пешми	пешмибез	пешмисез	пешмиләр
Прошедшее категорическое вр.	пештем	пештең	пеште	пештек	пештегез	пеште(ләр)
Прошедшее категорическое вр. (отр. форма)	пешмәдем	пешмәдең	пешмәде	пешмәдек	пешмәдегез	пешмәде(ләр)
Прошедшее неопределённое вр.	пешкәнмен	пешкәнсең	пешкән	пешкәнбез	пешкәнсез	пешкәннәр
Прошедшее неопределённое вр. (отр. форма)	пешмәгәнмен	пешмәгәнсең	пешмәгән	пешмәгәнбез	пешмәгәнсез	пешмәгәннәр
Будущее категорическое вр.	пешәчәкмен	пешәчәксең	пешәчәк	пешәчәкбез	пешәчәксез	пешәчәкләр
Будущее категорическое вр. (отр. форма)	пешмәячәкмен	пешмәячәксең	пешмәячәк	пешмәячәкбыз	пешмәячәксыз	пешмәячәкләр
Будущее неопределённое вр.	пешәрмен	пешәрсең	пешәр	пешәрбез	пешәрсез	пешәрләр
Будущее неопределённое вр. (отр. форма)	пешмәм(ен)	пешмәссең	пешмәс	пешмәбез	пешмәссез	пешмәсләр

неперех.

1.
вариться, жариться, печься; быть варёным, жареным, испечённым, печёным
- көлдә пешкән бәрәңге — картошка, запечённая в золе
- табада пешкән коймак — блины, испечённые на сковородке
2.
обжигаться/обжечься, быть обожжённым
◊ожог (тела)
- погов.авызы пешкәч, өреп кабар — ≈ ожёгся на молоке — дуй и на воду
3.
сильно покраснеть
◊покраснение (от воздействия солнечных лучей и т. п.); см. тж. пешегү
- кояшта пешкән — обожжён на солнце
4.
краснеть/покраснеть, становиться/стать горячим (о лице)
- посл.ит пешә, ит пешмәсә — бит пешә — мясо варится, но если оно не сварится (к приезду гостей), то покраснеет лицо (от стыда)
5.
поспевать/поспеть; зреть, созревать/созреть
◊созревание
- погов.алма пеш, авызга төш — созрей яблочко и падай в рот (говорится по поводу бездеятельного ожидания)
6.
1. а)
  перен.разг.достигать/достичь нужного качества, кондиции; заканчиваться/закончиться, оканчиваться/окончиться
  ◊конец, окончание
2. б)
  перен.разг.удаваться, «выгореть» (о деле)
  - погов.пеште бу эш — дело выгорело; дело в шляпе; всё готово; дело с концом
7.
- в знач. прил.пешкән
  1. 1.
    варёный, печёный; сварившийся; испёкшийся
    парда пешкән — варёные на пару
  2. 2.
    перен.зрелый
8.
- в знач. прил.пешмәгән
  1. 1.
    сырой, неварёный, неиспёкшийся
  2. 2.
    перен.никчёмный, неспособный, неудачливый, бесталанный; несчастный
    булмаган син, пешмәгән — бестолковый ты, несчастный
    әй, пешмәгән кеше дә инде — ну и бестолочь же (этот, упомянутый)

Устойчивые сочетания

пешеп җитү (өлгерү) — созреть

Фразеологизмы

пешкән шалкан — неспособный, недотёпа

перех.

сбивать, пахтать (масло и т. п.); взбивать, взбалтывать/взболтать

◊сбивание, пахтанье, взбивание, взбалтывание; см. тж. пышу

посл.кырыс җиңги кымыз пешәр, әрле җиңги әйрән пешәр — ≈ непривередливый достанет лучшеe, привередливый останется ни с чем (букв. необидчивая сноха взбивает кумыс, а обидчивая взбалтывает айран)