түнү

глаголТатарско-русский словарь, 2007

Парадигма

	Положительная форма	Отрицательная форма
Инфинитив на -рга/-ргә	түнәргә	түнмәскә
Инфинитив на -мак/-мәк	түнмәк
Имя действия	түнү	түнмәү
Причастие настоящего времени	түнүче	түнмәүче
Причастие прошедшего времени	түнгән	түнмәгән
Причастие будущего времени на -ачак/-ячак	түнәчәк	түнмәячәк
Причастие будущего времени на -асы/-ыйсы	түнәсе	түнмисе
Причастие будущего времени на -р/-ыр/-ар	түнәр	түнмәс
Деепричастие сопутствия действию	түнеп	түнмичә
Деепричастие предшествия действию	түнгәнче	түнмәгәнче
Деепричастие постдействия	түнгәч	түнмәгәч

	мин	син	ул	без	сез	алар
Желательное / повелительное наклонение	түним	түн	түнсен	түник	түнегез	түнсеннәр
Желательное / повелительное накл. (отр. форма)	түнмим	түнмә	түнмәсен	түнмик	түнмәгез	түнмәсеннәр
Условное наклонение	түнсәм	түнсәң	түнсә	түнсәк	түнсәгез	түнсәләр
Условное наклонение (отр. форма)	түнмәсәм	түнмәсәң	түнмәсә	түнмәсәк	түнмәсәгез	түнмәсәләр
Настояще-будущее время	түнәм	түнәсең	түнә	түнәбез	түнәсез	түнәләр
Настояще-будущее время (отр. форма)	түнмим	түнмисең	түнми	түнмибез	түнмисез	түнмиләр
Прошедшее категорическое вр.	түндем	түндең	түнде	түндек	түндегез	түнде(ләр)
Прошедшее категорическое вр. (отр. форма)	түнмәдем	түнмәдең	түнмәде	түнмәдек	түнмәдегез	түнмәде(ләр)
Прошедшее неопределённое вр.	түнгәнмен	түнгәнсең	түнгән	түнгәнбез	түнгәнсез	түнгәннәр
Прошедшее неопределённое вр. (отр. форма)	түнмәгәнмен	түнмәгәнсең	түнмәгән	түнмәгәнбез	түнмәгәнсез	түнмәгәннәр
Будущее категорическое вр.	түнәчәкмен	түнәчәксең	түнәчәк	түнәчәкбез	түнәчәксез	түнәчәкләр
Будущее категорическое вр. (отр. форма)	түнмәячәкмен	түнмәячәксең	түнмәячәк	түнмәячәкбез	түнмәячәксез	түнмәячәкләр
Будущее неопределённое вр.	түнәрмен	түнәрсең	түнәр	түнәрбез	түнәрсез	түнәрләр
Будущее неопределённое вр. (отр. форма)	түнмәм(ен)	түнмәссең	түнмәс	түнмәбез	түнмәссез	түнмәсләр

неперех.

1.
падать (на бок), валиться, опрокидываться (о сосудах)
◊падение, опрокидывание (само собой)
- түнгән стакан — опрокинувшийся (на бок) стакан
2.
диал.
1. а)
  падать, валиться (о телеге, заборе и т. п., обычно стоящих вертикально предметах)
2. б)
  падать, валиться, полегать (о хлебах, траве и т. п.)
3.
1. а)
  см. дүнү 1
2. б)
  откатываться/откатиться
  ◊откатывание назад (о наступающих войсках)
  - посл.яу түнгәндә батыр күп булыр — после боя много храбрецов (букв. когда нашествие отбито, проявляется много героев)
4.
оглушаться/оглушиться
◊оглушение (рыбы)
- түнгән балыклар — оглушённые рыбы
5.
перен.идти кругом (о голове); быть как бы оглушённым (о человеке)
- башым түнде — голова моя кругом пошла; я стал как оглушённый
6.
1. а)
  переходить
  ◊переход из одного состояния в другое; видоизменяться, видоизмениться; см. тж. дүнү 2
2. б)
  сразу заснуть
  - яткач ук түнде — как лёг, так и заснул
3. в)
  книжн.умирать/умереть
- (-га түнү) — перен. редко
7.
перен.прост.сходить/сойти с ума; рехнуться; тронуться
- син әллә түндеңме? — ты что, рехнулся, что ли?