үсү

глаголТатарско-русский словарь, 2007
Парадигма
Положительная формаОтрицательная форма
Инфинитив на -рга/-ргәүсәргәүсмәскә
Инфинитив на -мак/-мәкүсмәк
Имя действияүсүүсмәү
Причастие настоящего времениүсүчеүсмәүче
Причастие прошедшего времениүскәнүсмәгән
Причастие будущего времени на -ачак/-ячакүсәчәкүсмәячәк
Причастие будущего времени на -асы/-ыйсыүсәсеүсмисе
Причастие будущего времени на -р/-ыр/-арүсәрүсмәс
Деепричастие сопутствия действиюүсепүсмичә
Деепричастие предшествия действиюүскәнчеүсмәгәнче
Деепричастие постдействияүскәчүсмәгәч
минсинулбезсезалар
Желательное / повелительное наклонениеүсимүсүссенүсикүсегезүссеннәр
Желательное / повелительное накл. (отр. форма)үсмимүсмәүсмәсенүсмикүсмәгезүсмәсеннәр
Условное наклонениеүссәмүссәңүссәүссәкүссәгезүссәләр
Условное наклонение (отр. форма)үсмәсәмүсмәсәңүсмәсәүсмәсәкүсмәсәгезүсмәсәләр
Настояще-будущее времяүсәмүсәсеңүсәүсәбезүсәсезүсәләр
Настояще-будущее время (отр. форма)үсмимүсмисеңүсмиүсмибезүсмисезүсмиләр
Прошедшее категорическое вр.үстемүстеңүстеүстекүстегезүсте(ләр)
Прошедшее категорическое вр. (отр. форма)үсмәдемүсмәдеңүсмәдеүсмәдекүсмәдегезүсмәде(ләр)
Прошедшее неопределённое вр.үскәнменүскәнсеңүскәнүскәнбезүскәнсезүскәннәр
Прошедшее неопределённое вр. (отр. форма)үсмәгәнменүсмәгәнсеңүсмәгәнүсмәгәнбезүсмәгәнсезүсмәгәннәр
Будущее категорическое вр.үсәчәкменүсәчәксеңүсәчәкүсәчәкбезүсәчәксезүсәчәкләр
Будущее категорическое вр. (отр. форма)үсмәячәкменүсмәячәксеңүсмәячәкүсмәячәкбызүсмәячәксызүсмәячәкләр
Будущее неопределённое вр.үсәрменүсәрсеңүсәрүсәрбезүсәрсезүсәрләр
Будущее неопределённое вр. (отр. форма)үсмәм(ен)үсмәссеңүсмәсүсмәбезүсмәссезүсмәсләр
неперех.
  1. 1.
    расти, вырастать/вырасти, развиваться/развиться, подрастать
    ◊рост, развитие, подрастание
    • сәламәт булып үсү — расти здоровым
    • туып үскән шәһәрем — город, в котором родился и вырос
  2. 2.
    расти, произрастать/произрасти где-л. (о растениях)
    ◊
    1. а)
      рост, произрастание
    2. б)
      ростовой
      • үсү бөреләре — ростовые почки
      • хөрмә эссе якларда үсә — финики растут в жарких странах
  3. 3.
    расти, вырасти, идти во что
    • сабакка үсү — идти (расти) в ботву
  4. 4.
    расти, вырасти, отрастать/отрасти
    ◊рост, отрастание
    • сакалы бик нык үскән — борода (его) сильно отросла
    • чәч үсте — отросли волосы
  5. 5.
    1. а)
      расти, вырасти, возрастать/возрасти, увеличиваться/увеличиться (количественно, в объёме, в размерах)
      ◊рост, возрастание, увеличение
      • эшчеләрнең таләпләре үсте — возросли требования рабочих
      • халыкның килере үсте — возросли доходы населения
    2. б)
      расти, вырасти, повышаться/повыситься, подниматься/подняться (о ценах)
      ◊рост, повышение, подъём
      • бәяләр үсүе көтелми — повышения цен не ожидается
    3. в)
      перен.расти, вырасти, возрастать/возрасти, усиливаться/усилиться; становиться/стать сильнее (о чувствах, ощущениях, состоянии и т. п.)
      ◊рост, возрастание, усиление
      • борчылу үсү — усиление тревоги
  6. 6.
    расти, вырасти, подниматься/подняться, развиваться/развиться
    ◊рост, подъём, развитие
    • хуҗалык көннән-көн үсә — хозяйство с каждым днём развивается
    • яңа йортлар үсә — поднимаются новые дома
  7. 7.
    прям.перен.расти, вырасти, развиваться/развиться, возрастать/возрасти
    ◊рост, развитие, возрастание, проявление
    • хисләргә үсәргә бирмәү — не дать расти чувствам
    • эшкә теләк үсү — появление желания к работе
  8. 8.
    развиваться/развиться, прогрессировать
    ◊развитие, прогресс
    • фән нык үсә — наука сильно прогрессирует
    • нефть промышленностеның үсүе — развитие нефтяной промышленности
  9. 9.
    перен.расти, вырасти, возрастать/возрасти, совершенствовать, развиваться/развиться
    ◊рост, возрастание, совершенствование, развитие
    • белгеч буларак үсү — расти (совершенствовать) как специалист
    • фән һәм техниканың роле үсү — возрастание роли науки и техники
  10. 10.
    перен.расти, вырасти, повышаться/повыситься (в должности), выдвигаться/выдвинуться, продвигаться/продвинуться, подниматься/подняться (по службе)
    ◊рост, повышение, выдвижение, продвижение
    • җитәкче дәрәҗәсенә үсү — вырасти до руководителя
    • яшь артистка үсү кыен — молодому актёру выдвинуться сложно
  11. 11.
    перен.ободряться/ободриться, вдохновляться/вдохновиться, воодушевляться/воодушевиться, воспрянуть духом
    ◊ободрение, вдохновение, воодушевление, воспрятие духом
    • кеше мактау сүзләреннән үсеп китә — похвала входновляет человека
Устойчивые сочетания