йөртү

глаголТатарско-русский словарь, 2007

Парадигма

	Положительная форма	Отрицательная форма
Инфинитив на -рга/-ргә	йөртергә	йөртмәскә
Инфинитив на -мак/-мәк	йөртмәк
Имя действия	йөртү	йөртмәү
Причастие настоящего времени	йөртүче	йөртмәүче
Причастие прошедшего времени	йөрткән	йөртмәгән
Причастие будущего времени на -ачак/-ячак	йөртәчәк	йөртмәячәк
Причастие будущего времени на -асы/-ыйсы	йөртәсе	йөртмисе
Причастие будущего времени на -р/-ыр/-ар	йөртер	йөртмәс
Деепричастие сопутствия действию	йөртеп	йөртмичә
Деепричастие предшествия действию	йөрткәнче	йөртмәгәнче
Деепричастие постдействия	йөрткәч	йөртмәгәч

	мин	син	ул	без	сез	алар
Желательное / повелительное наклонение	йөртим	йөрт	йөртсен	йөртик	йөртегез	йөртсеннәр
Желательное / повелительное накл. (отр. форма)	йөртмим	йөртмә	йөртмәсен	йөртмик	йөртмәгез	йөртмәсеннәр
Условное наклонение	йөртсәм	йөртсәң	йөртсә	йөртсәк	йөртсәгез	йөртсәләр
Условное наклонение (отр. форма)	йөртмәсәм	йөртмәсәң	йөртмәсә	йөртмәсәк	йөртмәсәгез	йөртмәсәләр
Настояще-будущее время	йөртәм	йөртәсең	йөртә	йөртәбез	йөртәсез	йөртәләр
Настояще-будущее время (отр. форма)	йөртмим	йөртмисең	йөртми	йөртмибез	йөртмисез	йөртмиләр
Прошедшее категорическое вр.	йөрттем	йөрттең	йөртте	йөрттек	йөрттегез	йөртте(ләр)
Прошедшее категорическое вр. (отр. форма)	йөртмәдем	йөртмәдең	йөртмәде	йөртмәдек	йөртмәдегез	йөртмәде(ләр)
Прошедшее неопределённое вр.	йөрткәнмен	йөрткәнсең	йөрткән	йөрткәнбез	йөрткәнсез	йөрткәннәр
Прошедшее неопределённое вр. (отр. форма)	йөртмәгәнмен	йөртмәгәнсең	йөртмәгән	йөртмәгәнбез	йөртмәгәнсез	йөртмәгәннәр
Будущее категорическое вр.	йөртәчәкмен	йөртәчәксең	йөртәчәк	йөртәчәкбез	йөртәчәксез	йөртәчәкләр
Будущее категорическое вр. (отр. форма)	йөртмәячәкмен	йөртмәячәксең	йөртмәячәк	йөртмәячәкбыз	йөртмәячәксыз	йөртмәячәкләр
Будущее неопределённое вр.	йөртермен	йөртерсең	йөртер	йөртербез	йөртерсез	йөртерләр
Будущее неопределённое вр. (отр. форма)	йөртмәм(ен)	йөртмәссең	йөртмәс	йөртмәбез	йөртмәссез	йөртмәсләр

перех.

1.
понуд.от йөрү 1
- йомыш-юлга йөртү — посылать (заставлять ходить) по всяким делам
2.
водить
◊вождение в разн. знач.
1. а)
  кого (за руку, за поводья, для показа, на танцах и т. п.)
  - җитәкләп йөртү — водить за руку (за поводья)
  - музейларда йөртү — водить по музеям
2. б)
  что (машину, самолёт, комбайн, мотоцикл и т. п.)
  - поезд йөртү — водить поезд
  - суднолар йөртү — вождение судов
3. в)
  водить по какой-л. поверхности
  - каләм йөртү — водить пером
  - смычокны кыллар өстеннән йөртү — водить смычком по струнам
3.
носить
◊ношение в разн. знач.
1. а)
  где (при себе, в кармане, портфеле; в сердце и т.п)
  - салкын корал йөртү — носить холодное оружие
2. б)
  (о фамилии, имени, звании)
  - чемпион исемен йөртү — носить звание чемпиона
  - кыз фамилиясен йөртү — носить девичью фамилию
3. в)
  (о волосах, бороде, усах)
  - озын чәч йөртү — носить длинные волосы
4.
катать, покатать, прокатить; прогуливать
◊катание на чём (на мотоцикле, машине, лодке и т. п.)
- балаларны атта йөртү — катать детей на лошади
- авыруны саф һавада йөртү — прогуливать больного на свежем воздухе
5.
возить
◊провоз
- в разн. знач. укучыларны экскурсиягә йөртү — возить учащихся на экскурсию
- йөк йөртү — возить груз; провозка груза
6.
приводить в движение
- пар паровозны йөртә — паровоз приводится в движение паром
7.
водить, поводить (глазами, ушами)
8.
пробегать/пробежать (пальцами по клавишам рояля)
9.
пасти
◊пастьба
- көтү йөртү — пасти скот
- мал йөртү өчен билгеләнгән әрәмәлек — кустарник, выделенный под пастьбу скота
10.
вести (дело)
- эшен бик белеп йөртә — дело ведёт очень умело
11.
передавать/передать
- хатны кулдан-кулга йөртү — передавать письмо из рук в руки
12.
передавать, распространять, отправлять
- хатларны почта аша йөртү — отправлять письма по почте
13.
перен.называть как
- аны аучы Әхмәт дип йөртәләр — его называют охотник Ахмет
- бу йортны хәзер авыл клубы дип йөртәләр — теперь этот дом называют сельским клубом
14.
перен.приводить
- нигә син мондый кешеләрне өеңә йөртәсең? — почему ты приводишь в свой дом таких людей?
15.
перен.использовать в качестве посредника, связного
- партизаннар белән шәһәр арасында йөртергә ышанычлы кеше кирәк — нужен надёжный человек, чтоб использовать в качестве связного между партизанами и городом
16.
- в знач. вспом. гл. в именных словосочетаниях выполняет функцию глаголообразующего суффикса от некоторых абстрактных имён: фикер йөртү (фикерләү) — думать, мыслить, размышлять
- исәп йөртү (исәпләү) — думать, раздумывать

Устойчивые сочетания

йөртә башлау — пускать (пустить) (автобус между городом и селом)
йөртеп алҗыту (алҗытып бетерү)
1. 1.
  затаскать (о человеке)
2. 2.
  заездить (коня)
йөртеп алу
1. 1.
  поводить кого (некоторое время) (по парку, городу, магазинам и т. п.)
  - күзләрне тирә-якка йөртеп алу — поводить глазами по сторонам
2. 2.
  поносить кого-что
  - баланы кулда йөртеп алу — поносить ребёнка на руках
3. 3.
  покатать (некоторое время) кого (на лодке, мотоцикле, машине и т. п.)
йөртеп кайтару (кайту, китерү)
1. 1.
  поводить кого
  - кунакларны шәһәрнең истәлекле урыннарында йөртеп кайтару — поводить гостей по достопримечательным местам города
2. 2.
  поносить что (на руках, в портфеле и т. п.)
йөртеп суындыру (атларны) — проводка (коней, чтобы они остыли после скачек)