тәгәрәү

глаголТатарско-русский словарь, 2007
Парадигма
Положительная формаОтрицательная форма
Инфинитив на -рга/-ргәтәгәрәргәтәгәрәмәскә
Инфинитив на -мак/-мәктәгәрәмәк
Имя действиятәгәрәүтәгәрәмәү
Причастие настоящего временитәгәрәүчетәгәрәмәүче
Причастие прошедшего временитәгәрәгәнтәгәрәмәгән
Причастие будущего времени на -ачак/-ячактәгәрәячәктәгәрәмәячәк
Причастие будущего времени на -асы/-ыйсытәгәрисетәгәрәмисе
Причастие будущего времени на -р/-ыр/-артәгәрәртәгәрәмәс
Деепричастие сопутствия действиютәгәрәптәгәрәмичә
Деепричастие предшествия действиютәгәрәгәнчетәгәрәмәгәнче
Деепричастие постдействиятәгәрәгәчтәгәрәмәгәч
минсинулбезсезалар
Желательное / повелительное наклонениетәгәримтәгәрәтәгәрәсентәгәриктәгәрәгезтәгәрәсеннәр
Желательное / повелительное накл. (отр. форма)тәгәрәмимтәгәрәмәтәгәрәмәсентәгәрәмиктәгәрәмәгезтәгәрәмәсеннәр
Условное наклонениетәгәрәсәмтәгәрәсәңтәгәрәсәтәгәрәсәктәгәрәсәгезтәгәрәсәләр
Условное наклонение (отр. форма)тәгәрәмәсәмтәгәрәмәсәңтәгәрәмәсәтәгәрәмәсәктәгәрәмәсәгезтәгәрәмәсәләр
Настояще-будущее времятәгәримтәгәрисеңтәгәритәгәрибезтәгәрисезтәгәриләр
Настояще-будущее время (отр. форма)тәгәрәмимтәгәрәмисеңтәгәрәмитәгәрәмибезтәгәрәмисезтәгәрәмиләр
Прошедшее категорическое вр.тәгәрәдемтәгәрәдеңтәгәрәдетәгәрәдектәгәрәдегезтәгәрәде(ләр)
Прошедшее категорическое вр. (отр. форма)тәгәрәмәдемтәгәрәмәдеңтәгәрәмәдетәгәрәмәдектәгәрәмәдегезтәгәрәмәде(ләр)
Прошедшее неопределённое вр.тәгәрәгәнментәгәрәгәнсеңтәгәрәгәнтәгәрәгәнбезтәгәрәгәнсезтәгәрәгәннәр
Прошедшее неопределённое вр. (отр. форма)тәгәрәмәгәнментәгәрәмәгәнсеңтәгәрәмәгәнтәгәрәмәгәнбезтәгәрәмәгәнсезтәгәрәмәгәннәр
Будущее категорическое вр.тәгәрәячәкментәгәрәячәксеңтәгәрәячәктәгәрәячәкбезтәгәрәячәксезтәгәрәячәкләр
Будущее категорическое вр. (отр. форма)тәгәрәмәячәкментәгәрәмәячәксеңтәгәрәмәячәктәгәрәмәячәкбезтәгәрәмәячәксезтәгәрәмәячәкләр
Будущее неопределённое вр.тәгәрәрментәгәрәрсеңтәгәрәртәгәрәрбезтәгәрәрсезтәгәрәрләр
Будущее неопределённое вр. (отр. форма)тәгәрәмәм(ен)тәгәрәмәссеңтәгәрәмәстәгәрәмәбезтәгәрәмәссезтәгәрәмәсләр
неперех.
  1. 1.
    1. а)
      катиться
      • посл.алгы көпчәк кая тәгәрәсә, арткысы шунда тәгәри — куда катятся передние колёса, туда и задние
    2. б)
      двигаться, передвигаться
      ◊передвижение (о круглых предметах, если даже они не способны вращаться)
      • кояш түбәнгә тәгәри — солнце движется вниз
  2. 2.
    неперех.катить (о предметах с колёсами)
    • тигез юлдан тәгәрәгән машина — машина, катившая по ровной дороге
  3. 3.
    идти вперёд
    • тормышыбыз иске эздән тәгәри — жизнь наша идёт по проложенной колее
    • эшләр тәгәри инде — дела же двигаются своим чередом
  4. 4.
    перен.грубо-прост.улепётывать, катиться
    ◊улепётывание
    • тәгәрә моннан — катись (улепётывай) отсюда
  5. 5.
    в разн. знач.перекатываться
    • түбәнгә таба тәгәри — перекатывается вниз
    • дулкыннар басма өстеннән тәгәри — волны перекатываются через мостки
  6. 6.
    перен.
    1. а)
      с размахом лечь/возлечь
      • урын җиргә тәгәрәү — грохнуться на постель
    2. б)
      лежать, возлежать, валяться
      ◊возлежание
      • шунда бүрәнәләр тәгәрәгән — тут же валяются брёвна
  7. 7.
    перен.разг.падать/упасть, грохнуться
    ◊падение
    • бер сугу белән тәгәрәде — одного удара хватило — грохнулся
  8. 8.
    перен.грубо-прост.умереть, околеть, отдать богу душу; отдать концы
    • ачка тәгәрәү — умереть с голоду
  9. 9.
    перен.разг.уснуть (о детях)
  10. 10.
    перен.разг.прокатываться/прокатиться (на выборах); свергнуться
    • тәгәрәячәген сизеп торды — чувствовал, что его прокатят (на выборах)
  11. 11.
    перен.разг.скатываться, скатиться назад (на менее почётные места, позиции и т. п.)
    • утызынчы урынга тәгәрәү — скатываться на тридцатое место
Устойчивые сочетания
Фразеологизмы
  • тәгәрәгәнче ашау (тыгыну) — есть до отвала
  • тәгәрәгәнче көлү — смеяться до упаду
  • тәгәрәп кату — груб.околеть
    • урыныңда тәгәрәп кат! — сгинь на месте!
  • тәгәрәп кенә бару — быть на мази (о делах)
  • тәгәрәп китим (менә) — с места не сойти (букв. пусть грохнусь на месте — формула клятвы)