тәгәрәү
Парадигма
| Положительная форма | Отрицательная форма | |
| Инфинитив на -рга/-ргә | тәгәрәргә | тәгәрәмәскә |
| Инфинитив на -мак/-мәк | тәгәрәмәк | |
| Имя действия | тәгәрәү | тәгәрәмәү |
| Причастие настоящего времени | тәгәрәүче | тәгәрәмәүче |
| Причастие прошедшего времени | тәгәрәгән | тәгәрәмәгән |
| Причастие будущего времени на -ачак/-ячак | тәгәрәячәк | тәгәрәмәячәк |
| Причастие будущего времени на -асы/-ыйсы | тәгәрисе | тәгәрәмисе |
| Причастие будущего времени на -р/-ыр/-ар | тәгәрәр | тәгәрәмәс |
| Деепричастие сопутствия действию | тәгәрәп | тәгәрәмичә |
| Деепричастие предшествия действию | тәгәрәгәнче | тәгәрәмәгәнче |
| Деепричастие постдействия | тәгәрәгәч | тәгәрәмәгәч |
| мин | син | ул | без | сез | алар | |
| Желательное / повелительное наклонение | тәгәрим | тәгәрә | тәгәрәсен | тәгәрик | тәгәрәгез | тәгәрәсеннәр |
| Желательное / повелительное накл. (отр. форма) | тәгәрәмим | тәгәрәмә | тәгәрәмәсен | тәгәрәмик | тәгәрәмәгез | тәгәрәмәсеннәр |
| Условное наклонение | тәгәрәсәм | тәгәрәсәң | тәгәрәсә | тәгәрәсәк | тәгәрәсәгез | тәгәрәсәләр |
| Условное наклонение (отр. форма) | тәгәрәмәсәм | тәгәрәмәсәң | тәгәрәмәсә | тәгәрәмәсәк | тәгәрәмәсәгез | тәгәрәмәсәләр |
| Настояще-будущее время | тәгәрим | тәгәрисең | тәгәри | тәгәрибез | тәгәрисез | тәгәриләр |
| Настояще-будущее время (отр. форма) | тәгәрәмим | тәгәрәмисең | тәгәрәми | тәгәрәмибез | тәгәрәмисез | тәгәрәмиләр |
| Прошедшее категорическое вр. | тәгәрәдем | тәгәрәдең | тәгәрәде | тәгәрәдек | тәгәрәдегез | тәгәрәде(ләр) |
| Прошедшее категорическое вр. (отр. форма) | тәгәрәмәдем | тәгәрәмәдең | тәгәрәмәде | тәгәрәмәдек | тәгәрәмәдегез | тәгәрәмәде(ләр) |
| Прошедшее неопределённое вр. | тәгәрәгәнмен | тәгәрәгәнсең | тәгәрәгән | тәгәрәгәнбез | тәгәрәгәнсез | тәгәрәгәннәр |
| Прошедшее неопределённое вр. (отр. форма) | тәгәрәмәгәнмен | тәгәрәмәгәнсең | тәгәрәмәгән | тәгәрәмәгәнбез | тәгәрәмәгәнсез | тәгәрәмәгәннәр |
| Будущее категорическое вр. | тәгәрәячәкмен | тәгәрәячәксең | тәгәрәячәк | тәгәрәячәкбез | тәгәрәячәксез | тәгәрәячәкләр |
| Будущее категорическое вр. (отр. форма) | тәгәрәмәячәкмен | тәгәрәмәячәксең | тәгәрәмәячәк | тәгәрәмәячәкбез | тәгәрәмәячәксез | тәгәрәмәячәкләр |
| Будущее неопределённое вр. | тәгәрәрмен | тәгәрәрсең | тәгәрәр | тәгәрәрбез | тәгәрәрсез | тәгәрәрләр |
| Будущее неопределённое вр. (отр. форма) | тәгәрәмәм(ен) | тәгәрәмәссең | тәгәрәмәс | тәгәрәмәбез | тәгәрәмәссез | тәгәрәмәсләр |
неперех.
- 1.
- а)катиться
- посл.алгы көпчәк кая тәгәрәсә, арткысы шунда тәгәри — куда катятся передние колёса, туда и задние
- б)двигаться, передвигаться◊передвижение (о круглых предметах, если даже они не способны вращаться)
- кояш түбәнгә тәгәри — солнце движется вниз
- а)
- 2.неперех.катить (о предметах с колёсами)
- тигез юлдан тәгәрәгән машина — машина, катившая по ровной дороге
- 3.идти вперёд
- тормышыбыз иске эздән тәгәри — жизнь наша идёт по проложенной колее
- эшләр тәгәри инде — дела же двигаются своим чередом
- 4.
- 5.в разн. знач.перекатываться
- түбәнгә таба тәгәри — перекатывается вниз
- дулкыннар басма өстеннән тәгәри — волны перекатываются через мостки
- 6.
- 7.перен.разг.падать/упасть, грохнуться◊падение
- бер сугу белән тәгәрәде — одного удара хватило — грохнулся
- 8.
- 9.
- 10.перен.разг.прокатываться/прокатиться (на выборах); свергнуться
- тәгәрәячәген сизеп торды — чувствовал, что его прокатят (на выборах)
- 11.перен.разг.скатываться, скатиться назад (на менее почётные места, позиции и т. п.)
- утызынчы урынга тәгәрәү — скатываться на тридцатое место
Устойчивые сочетания
- тәгәрәп китү
- 1.
- 2.перен.помирать
- тәгәрәп төшү — скатываться/скатиться
- тәгәрәп яту — валяться (под ногами)