төш

существительноеТатарско-русский словарь, 2007

Парадигма

падеж	ед. ч.	мн. ч.
Им.	төш	төшләр
Прит.	төшнең	төшләрнең
Д.	төшкә	төшләргә
В.	төшне	төшләрне
М.	төштә	төшләрдә
Исх.	төштән	төшләрдән

	Принадлежность
лицо	ед. ч.	мн. ч.
1-е	төшем	төшебез
2-е	төшең	төшегез
3-е	төше	төшләре

I

1.
сон; сновидение
- төштә күрү — видеть во сне
- төш күрү — видеть сон; сновидение
2.
перен. редко сон, мечта; мираж
- төш кенә бит бу — это ведь только сон (не надо волноваться)

Устойчивые сочетания

төш кую — см. истихарә кылу
төш тәгъбире
1. 1.
  толкование сна
2. 2.
  см. тәгъбирнамә, төшлек китабы
төш юрагыч — см. тәгъбирнамә
төш юрау — толковать сон
төшкә керү — сниться; являться во сне
- төшемә керде — мне приснился; я видел во сне (кого-л. из близких)

Фразеологизмы

төш кебек (кенә), төш шикелле (генә) — как далёкий сон
төшемә дә кермәгән — и во сне не снилось; не ведал ни сном, ни духом
төшеңә (дә) кермәсен — не дай бог, чтобы снилось; не приведи бог увидеть (о чём-л. отвратительном, ужасном)
төштә күргән кебек (шикелле, сыман) — как во сне; как сон; смутно, туманно

II

1.
полдень
- төш җитте — уже полдень
- төшкә таба — к полудню
2.
уст.юг
- төш ягында — на южной стороне; в стороне юга
3.
диал.
- в знач. послелогатөшендә — за, в течение
  - бер атна төшендә — за неделю; в течение недели

Устойчивые сочетания

төш авышкач — за полдень
төш вакыты — полдень, полуденное время
- төш вакытында — в полдень
төштән соң
1. а)
  после полудня
2. б)
  перен.после пожара, задним числом; задним умом; на шапочный разбор
  - посл.татар акылы төштән соң — татарин задним умом крепок

III

1.
1. а)
  ядро, ядрышко (ореха и т. п.); см. тж. тош 2
2. б)
  физ.-хим.ядро, ядрышко
  ◊ядерный
  - атом төше — атомное ядро
  - күзәнәк төше — ядро клетки (живого организма)
2.
перен.суть, соль (вопроса, анекдота); отгадка

Устойчивые сочетания

төш кисәкчәсе — физ.частица ядра, ядерная частица
төш көчләре — ядерные (внутриядерные) силы
төш реакторы — ядерный реактор
төш чүмече — дуршлаг; см. тж. сөзгеч, чулпы

Фразеологизмы

төш кебек — драгоценный, взлелеянный
төш кебек бала — драгоценный (единственный) ребёнок
төш кенә — (о чём-л. ценном, качественном) чистое золото, квинтэссенция
- кечкенә дә төш кенә — мал золотник, да дорог

IV

диал.

1.
1. а)
  место, определённая точка
  - шушы төштә — на этом месте
2. б)
  определённое время
  - без кайткан төшкә — к нашему возвращению (к тому времени, когда мы вернёмся)
2.
сторона, отношение
- кай төше беләндер әтисенә охшый — чем-то похож на своего отца
- мәсьәләнең бу төше — эта сторона вопроса

Устойчивые сочетания

төш булу (килү) — см. туш булу (килү)

прилагательноеТатарско-русский словарь, 2007

II

южный, полуденный

төш якта — на полуденной стороне
төш ягыннан килгән болыт — туча (появившаяся) с полуденной стороны

наречиеТатарско-русский словарь, 2007

II

в полдень

төш килмәсә, кич килер — придёт если не в полдень, то вечером