бетү

глаголТатарско-русский словарь, 2007
Парадигма
Положительная формаОтрицательная форма
Инфинитив на -рга/-ргәбетәргәбетмәскә
Инфинитив на -мак/-мәкбетмәк
Имя действиябетүбетмәү
Причастие настоящего временибетүчебетмәүче
Причастие прошедшего временибеткәнбетмәгән
Причастие будущего времени на -ачак/-ячакбетәчәкбетмәячәк
Причастие будущего времени на -асы/-ыйсыбетәсебетмисе
Причастие будущего времени на -р/-ыр/-арбетәрбетмәс
Деепричастие сопутствия действиюбетепбетмичә
Деепричастие предшествия действиюбеткәнчебетмәгәнче
Деепричастие постдействиябеткәчбетмәгәч
минсинулбезсезалар
Желательное / повелительное наклонениебетимбетбетсенбетикбетегезбетсеннәр
Желательное / повелительное накл. (отр. форма)бетмимбетмәбетмәсенбетмикбетмәгезбетмәсеннәр
Условное наклонениебетсәмбетсәңбетсәбетсәкбетсәгезбетсәләр
Условное наклонение (отр. форма)бетмәсәмбетмәсәңбетмәсәбетмәсәкбетмәсәгезбетмәсәләр
Настояще-будущее времябетәмбетәсеңбетәбетәбезбетәсезбетәләр
Настояще-будущее время (отр. форма)бетмимбетмисеңбетмибетмибезбетмисезбетмиләр
Прошедшее категорическое вр.беттембеттеңбеттебеттекбеттегезбетте(ләр)
Прошедшее категорическое вр. (отр. форма)бетмәдембетмәдеңбетмәдебетмәдекбетмәдегезбетмәде(ләр)
Прошедшее неопределённое вр.беткәнменбеткәнсеңбеткәнбеткәнбезбеткәнсезбеткәннәр
Прошедшее неопределённое вр. (отр. форма)бетмәгәнменбетмәгәнсеңбетмәгәнбетмәгәнбезбетмәгәнсезбетмәгәннәр
Будущее категорическое вр.бетәчәкменбетәчәксеңбетәчәкбетәчәкбезбетәчәксезбетәчәкләр
Будущее категорическое вр. (отр. форма)бетмәячәкменбетмәячәксеңбетмәячәкбетмәячәкбызбетмәячәксызбетмәячәкләр
Будущее неопределённое вр.бетәрменбетәрсеңбетәрбетәрбезбетәрсезбетәрләр
Будущее неопределённое вр. (отр. форма)бетмәм(ен)бетмәссеңбетмәсбетмәбезбетмәссезбетмәсләр
I
неперех.
  1. 1.
    кончаться/кончиться, заканчиваться/закончиться, оканчиваться/окончиться, завершаться/завершиться
    ◊окончание, завершение
    • сугыш бетте — война кончилась
  2. 2.
    истекать/истечь (о времени)
    ◊истечение
    • вакыт бетү — истечение срока
  3. 3.
    истощаться/истощиться; иссякать/иссякнуть; ослабеть (о силе)
    ◊истощение
  4. 4.
    расходоваться/израсходоваться, выходить/выйти (о продуктах, деньгах)
    • акча бетте — деньги вышли
    • ит бетте — мясо кончилось
  5. 5.
    сходить/сойти; быть на исходе
    • кар бетте — снег сошёл
    • март та бетә — и март на исходе
  6. 6.
    отходить/отойти, отлегать/отлечь (о боли, горе)
    • аякның авыртуы бетә инде — боль в ноге уже отходит
  7. 7.
    выводиться/вывестись; выветриваться/выветриться
    ◊выведение, выветривание
    • аклы тукымадагы май табы нәрсә белән бетә? — как выводятся жирные пятна со светлых тканей?
    • сарайдагы күксе исе һаман бетми — запах плесени в сарае всё ещё не выветривается
  8. 8.
    перен.разг.пропасть, погибнуть
    • бетте инде ул, башы бетте — пропал он, пропала его голова
    • авыр елларда бөтенесе беткән — в тяжёлую годину все погибли
  9. 9.
    перен.разг.выдыхаться/выдохнуться, ослабевать, задыхаться; терять энергию
    • картайды инде, бетте атыбыз — постарела, выдохлась наша лошадка
  10. 10.
    разг.изнашиваться/износиться, ветшать/обветшать; устаревать/устареть
    • итекләрең беткән икән — износились, оказывается, твои сапоги
    • сарай беткән, кыегайган — сарай обветшал, перекосился
  11. 11.
    • в повел. ф.бетсен — долой, пусть проваливается
  12. 12.
    точка
    • в знач. межд.бетте — всё, не буду
      • — туктыйсыңмы, юкмы? — бетте, әни, бетте — — перестанешь или нет? — всё, мама, всё
  13. 13.
    в знач. вспом. гл. переводится приставками вы-, из-, ис-, до-, на-
    • и обозначает полноту, завершённость действия: буялып бетү — вымазаться, испачкаться
    • интегеп бетү — измучиться
Фразеологизмы
  • беткән баш беткән — была не была
  • бетәсе түгел
    1. 1.
      непочатый край
    2. 2.
      конца-края нет
II
неперех.диал.
расти/зарасти; идти
  • помидор сабакка беткән — помидоры пошли в стебель