үтү

глаголТатарско-русский словарь, 2007
Парадигма
Положительная формаОтрицательная форма
Инфинитив на -рга/-ргәүтәргәүтмәскә
Инфинитив на -мак/-мәкүтмәк
Имя действияүтүүтмәү
Причастие настоящего времениүтүчеүтмәүче
Причастие прошедшего времениүткәнүтмәгән
Причастие будущего времени на -ачак/-ячакүтәчәкүтмәячәк
Причастие будущего времени на -асы/-ыйсыүтәсеүтмисе
Причастие будущего времени на -р/-ыр/-арүтәрүтмәс
Деепричастие сопутствия действиюүтепүтмичә
Деепричастие предшествия действиюүткәнчеүтмәгәнче
Деепричастие постдействияүткәчүтмәгәч
минсинулбезсезалар
Желательное / повелительное наклонениеүтимүтүтсенүтикүтегезүтсеннәр
Желательное / повелительное накл. (отр. форма)үтмимүтмәүтмәсенүтмикүтмәгезүтмәсеннәр
Условное наклонениеүтсәмүтсәңүтсәүтсәкүтсәгезүтсәләр
Условное наклонение (отр. форма)үтмәсәмүтмәсәңүтмәсәүтмәсәкүтмәсәгезүтмәсәләр
Настояще-будущее времяүтәмүтәсеңүтәүтәбезүтәсезүтәләр
Настояще-будущее время (отр. форма)үтмимүтмисеңүтмиүтмибезүтмисезүтмиләр
Прошедшее категорическое вр.үттемүттеңүттеүттекүттегезүтте(ләр)
Прошедшее категорическое вр. (отр. форма)үтмәдемүтмәдеңүтмәдеүтмәдекүтмәдегезүтмәде(ләр)
Прошедшее неопределённое вр.үткәнменүткәнсеңүткәнүткәнбезүткәнсезүткәннәр
Прошедшее неопределённое вр. (отр. форма)үтмәгәнменүтмәгәнсеңүтмәгәнүтмәгәнбезүтмәгәнсезүтмәгәннәр
Будущее категорическое вр.үтәчәкменүтәчәксеңүтәчәкүтәчәкбезүтәчәксезүтәчәкләр
Будущее категорическое вр. (отр. форма)үтмәячәкменүтмәячәксеңүтмәячәкүтмәячәкбызүтмәячәксызүтмәячәкләр
Будущее неопределённое вр.үтәрменүтәрсеңүтәрүтәрбезүтәрсезүтәрләр
Будущее неопределённое вр. (отр. форма)үтмәм(ен)үтмәссеңүтмәсүтмәбезүтмәссезүтмәсләр
I
неперех.
  1. 1.
    проходить/пройти, проезжать/проехать, прошагать; отшагать
    ◊прохождение, проход, проезд (определённого расстояния, промежутка)
    • ике чакрым җәяү үтү — прошагать два километра
    • зур гына авылны үтү — проехать через довольно большую деревню
  2. 2.
    проходить/пройти, прошествовать мимо кого, чего
    • университет яныннан үтү — проходить мимо университета
    • кыз безнең яныбыздан вәкарь белән үтте — девушка гордо прошествовала мимо нас
  3. 3.
    проходить/пройти, проезжать/проехать, миновать/минуть; оставлять/оставить позади (в стороне), проскакивать/проскочить
    • Арзамасны үтү — проехать Арзамас
    • урманны күптән үттек — лес давно минули
  4. 4.
    переправляться/переправиться, переехать, перейти; проходить/пройти, пробиваться/пробиться, продвигаться/продвинуться через что-л., сквозь что-л.
    ◊проход, продвижение
    • таулар аша үтү — перейти через горы
    • чик аша үтү — переправиться через границу
  5. 5.
    проскакивать/проскочить, проскальзывать/проскользнуть, проникать/проникнуть, просачиваться/просочиться, пробираться/пробраться
    • ишектән үтү — проскользнуть в дверь
    • отряд тарлавыктан үтте — отряд проскочил через ущелье
  6. 6.
    проходить/пройти, входить/войти, вступать/вступить, преследовать книжн.
    ◊прохождение, вхождение, проследование куда
    • эчке бүлмәгә үтү — пройти в дальнюю комнату
  7. 7.
    проходить/пройти, просачиваться/просочиться, проникать/проникнуть, протекать/протечь
    ◊просачивание, проникание, проникновение, протечка
    • түбәдән су үтә — крыша протекает
    • көймәгә су үтте — в лодку просочилась вода
  8. 8.
    проходить/пройти, идти, пролегать/пролечь, протягиваться/протянуться (о дороге, тропинке и т. п.), протекать
    ◊проход, протягивание
    • тимер юл авыл аркылы үтә — железная дорога пролегает через деревню
    • елга авыл артыннан үтә — река протекает за деревней
  9. 9.
    проходить/пройти, приниматься/приняться, зачисляться/зачислиться
    ◊проход, приём, зачисление
    • штатка үтү — пройти в штат
    • тәкъдим бер тавыштан үтте — предложение принято единогласно
  10. 10.
    перен.проходить/пройти, появляться/появиться (на короткое время), проскальзывать/проскользнуть, промелькивать/промелькнуть
    • йөзеннән мыскыллы елмаю үтте — по лицу прошла (промелькнула) ехидная улыбка
    • карашында икеләнү чагылып үтте — проскользнуло сомнение во взгляде
  11. 11.
    проходить/пройти, подвергаться/подвергнуться чему-л.
    • материаллар редактор аша үтә — материалы проходят через редактора
    • цензура аша үтү — подвергаться цензуре
  12. 12.
    проходить/пройти, истекать/истечь
    ◊прохождение, истечение
    • барлык сроклар күптән үтте — все сроки давно прошли
  13. 13.
    проходить/пройти, идти, протекать/протечь, миновать, проскакивать/проскочить, пронестись
    • гомер бик тиз үтә — жизнь очень быстро проходит
    • берничә ел үтте — минуло несколько лет
  14. 14.
    перен.проходить/пройти, протекать/протечь
    • җыелыш тыныч үтте — собрание прошло спокойно
    • әңгәмә җанлы үтте — беседа прошла оживлённо
  15. 15.
    1. а)
      проходить/пройти, завершать/завершить, заканчивать/закончить срок (обучения, лечения и т. п.)
      • мәктәптә практика үтү — пройти практику в школе
      • дәвалану курсын үтү — закончить курс лечения
    2. б)
      разг.проходить/пройти, изучать/изучить что-л.
      ◊прохождение, изучение
      • «Фигыль» темасын үтү — проходить тему «Глагол»
  16. 16.
    проходить/пройти, миновать; прекращаться/прекратиться
    ◊прекращение
    • кыш үтте — зима прошла
    • яңгыр үтте — дождь прекратился
  17. 17.
    перен.пронимать/пронять, проникать/проникнуть, пробирать/пробрать, прохватывать/прохватить, пронизывать/пронизать (о морозе, холоде, ветре и т. п.)
    • салкын җелеккә үтте — мороз пронял насквозь
    • салкын эчкә үтте — холод проник в душу
  18. 18.
    перен.доходить/дойти, действовать, подействовать; производить/произвести впечатление на кого-л.
    • җыр йөрәккә үтте — песня дошла до сердца
    • безнең киңәшләр аңа үтмәде — наши советы на него не подействовали
  19. 19.
    идти; проходить/пройти (о еде и съеденном)
    • үткәндә — — аша пока идёт — кушай
    • аш үтми — организм не принимает пищу; не проходит пища
  20. 20.
    эвф.умирать/умереть, скончаться
    ◊смерть, кончина
    • әни дөньядан үтте — мама умерла
  21. 21.
    в отриц. ф.ограничиваться/ограничиться
    ◊ограничение
    • ярдәм коры вәгъдәдән үтмәде — помощь ограничилась одним обещанием
  22. 22.
    • в знач. нареч.үтеп — минуя, обойдя
      • мөдирне үтеп, директорга керү — минуя заведующего, побывать у директора
  23. 23.
    в функ. служебн. гл. соотв. русской приставке по-
    • сөйләп үтү — порассказать
    • күрсәтеп үтү — показать
Устойчивые сочетания
II
неперех.
иметь спрос, иметь сбыт; идти (о товаре)
  • хәзер җиләк-җимеш яхшы үтә — теперь на ягоды хороший спрос
III
неперех.
быть острым, хорошо резать (о режущих предметах)
  • пычак яхшы үтә — нож хорошо режет